Scéal Staraí- agallamh leis an staraí Mícheál Ó Siochrú

Seo nasc chuig agallamh a rinne mé anuraidh le Mícheál Ó Siochrú, staraí agus údar God's Executioner: Oliver Cromwell and the conquest of Ireland.

Tá rudaí suimiúla le rá aige faoin "stair chomhroinnte" agus "athbhreithniú"na staire. Tá súil agam go mbainfidh sibh sult as.

Foilsíodh an t-alt seo i Trinity Today, iris alumni Choláiste na Tríonóide, i Meán Fómhair 2011.

Siompóisiam ar Acht na dTeangacha Oifigiúla- Satharn 21 Eanáir 2012

Tá sé i gceist ag Scoil an Dlí agus Oifig na Gaeilge, Coláiste na Tríonóide, i gcomhar le Craobh na gCeithre Chúirteanna de Chonradh na Gaeilge (le tacaíocht ó Ghuth na Gaeltachta), Siompóisiam Poiblí a reáchtáil ar Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003 i gColáiste na Tríonóide ar an Satharn 21 Eanáir 2011.

'Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003: Leasú chun feabhais' a bheidh mar theideal ar an Siompóisiam seo, atá á chur ar siúl i gcomhthéacs an athbhreithnithe atá fógartha ag an Rialtas maidir le feidhmiú na reachtaíochta agus a héifeachtachta.

Seo mar a leanas leagan amach an tSiompóisiam:

• SEISIÚN 1 (10.00-11.45RN): SÚIL SIAR A CHAITHEAMH AR FHORFHEIDHMIÚ NA REACHTAÍOCHTA Ó 2003 i leith, le haitheasc ón gCoimisinéir Teanga, Seán Ó Cuirreáin, maidir le taithí a oifige féin; aitheasc ó ionadaí as Roinn na hEalaíona, na hOidhreachta agus na Gaeltachta agus léargas a fháil ó Oifigeach Gaeilge in eagras poiblí maidir le cur i bhfeidhm na reachtaíochta go hinmheánach in eagras.
• SEISIÚN 2 (12.00-1.30IN): LÉARGAIS A FHÁIL AR ÉIFEACHTACHT NA REACHTAÍOCHTA, ó chleachtóir dlí (Dáithí Mac Cárthaigh BL) maidir le cur i bhfeidhm na reachtaíochta sa chóras dlí; ó Julian de Spáinn, Ard Rúnaí Chonradh na Gaeilge maidir le dearcadh eagras Ghaeilge ar éifeachtacht na reachtaíochta agus a dtuairimí lena fheabhsú; agus ó Éamonn Mac Niallais ón bhfeachtas pobail Guth na Gaeltachta maidir leis an chaoi a fheidhmíonn an reachtaíocht ar son cearta teanga ar an talamh sna Gaeltachtaí agus na leasuithe a mheasann siad atá de dhíth.
• SEISIÚN 3 (2.00-3.00IN): RÉIMSE LEATHAN TUAIRIMÍ AR CHEIST NA REACHTAÍOCHTA, NA H-ATHBHREITHNITHE AGUS A FHEABHSAITHE, A BHAILIÚ le chéile ó ionadaithe na n-eagras Ghaeilge agus ó dhaoine aonair, trí Fhóram Plé oscailte a éascú. Eimear Ní Chonaola (TG4) a bheidh i mbun an Fhóram Plé.Is í Eimear Ní Chonaola an príomhláithreoir nuachta ar TG4. Is an Spidéal di ó dhúchas agus is céimí í d'Ollscoil na hÉireann, Gaillimh.

Beidh sé mar aidhm ag an Siompóisiam páipéar cuimsitheach a chur le chéile, bunaithe ar imeachtaí an lae, ar na ceisteanna uile atá le tabhairt san áireamh agus athbhreithniú an Rialtais ag dul ar aghaidh. Déanfar é seo trí Rapporteur /Tuairisceoir a fháil, a leanfaidh imeachtaí an lae go géar agus a thabharfaidh faoi pháipéar a chur le chéile. Cuirfear é seo ar fáil don Rialtas mar ábhar cúnaimh don phróiseas athbhreithnithe.
Beidh an ócáid seo oscailte do mhic léinn, cleachtóirí dlí agus phobal mór na Gaeilge, mar aon le hionadaithe ó na heagrais Ghaeilge, agus gach éinne le spéis san ábhar, agus beidh fáilte ar leith roimh ionchur san Fhóram Plé.

Cuirfear sólaistí ar fáil. Tosóidh imeachtaí an lae ag 10.00am le fáilte ón Ollamh Gerry Whyte ó Scoil an Dlí, Coláiste na Tríonóide, agus le cúpla focal ó Eithne Reid O’Doherty BL, rúnaí, Craobh na gCeithre Chúirteanna.

Sonraí na gcainteoirí

Seán Ó Cuirreáin
Ar an 23 Feabhra 2004 a ceapadh Seán Ó Cuirreáin ina chéad Choimisinéir Teanga de réir Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003.
Athcheapadh ar an mbealach céanna é do thréimhse eile 6 bliana ar an 23 Feabhra 2010.
Tá feidhmeanna agus cumhachtaí an Choimisinéara Teanga leagtha amach san Acht agus tá neamhspleáchas iomlán aige ina ról mar Choimisinéir Teanga.

Aonghus Dwane
Tá Aonghus Dwane ag obair le Coláiste na Tríonóide mar Oifigeach Gaeilge (sheol an Coláiste a scéim teanga i 2010). Is aturnae é, agus nuair a bhí sé ag obair le hOifig an Stiúrthóra Ionchúisimh Phoiblí, bhí sé bainteach le scéim teanga na hoifige sin.

Dáithí Mac Cárthaigh
Is abhcóide é Dáithí Mac Cárthaigh. Chomh maith leis sin tá sé mar chomhordaitheoir Dlí agus Gaeilge le hÓstaí an Rí. Tá sé ina chónaí i Ráth Chairn.

Julian de Spáinn
Tá Julian de Spáinn mar Ard-Rúnaí ar Chonradh na Gaeilge ó 2005 agus roimhe sin bhí sé mar Bhainisteoir ar Sheachtain na Gaeilge Teo. Bhí sé mar Uachtarán ar Aontas na Mac Léinn in Éirinn i 2000/01.

Éamonn Mac Niallais
Tá Éamonn Mac Niallais mar urlabhraí le Guth na Gaeltachta (feachtas neamhpholaitiúil, traspháirtí é Guth na Gaeltachta atá dírithe ar chás na Gaeilge agus na Gaeltachta). Chomh maith leis sin tá Éamonn mar Riarthóir Ionad Ghaoth Dobhair d'Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge.

Tá eolas breise ar fáil ó na teagmhálaithe seo a leanas;

• Aonghus Dwane, Oifigeach Gaeilge TCD.gaeloifig@tcd.ie, Teil; +353 (0)1 896 3652, 087 6232841
• Eithne O’Doherty BL, Craobh na gCeithre Chúirteanna, Conradh na Gaeilge eodoherty@lawlibrary.ie, Teil 086 8 380 380
• Síne Nic an Ailí, Feidhmeannach Forbartha & Oifige, Conradh na Gaeilge sine@cnag.ie, Teil +353 (0)1 4757401, 087 6546673

An chéad leabhar clóite Gaeilge feicthe ag an mBanríon Eilís II i gColáiste na Trionóide

Nuair a thug an Bhanríon Eilís II cuairt ar Choláiste na Tríonóide le linn a Cuairt Stáit ar Éirinn le déanaí, thaispeáin Leabharlannaí an Choláiste, Robin Adams, an chéad leabhar riamh a cuireadh i gcló i nGaeilge in Éirinn di. D’fhoilsigh John Kearney aibítear agus caiticeasma- Aibidil Gaoidheilge 7 Caiticiosma- sa bhliain 1571 ar chlóphreas a chuir an Bhanríon Eilís I ar fáil.

Rinne William Bedell (1571-1642), aistriúchán go Gaeilge ar an Sean Tiomna. Propast ar Choláiste na Tríonóide agus Easpag na Cille Móire a bhí ann ag amanna difriúla. Foilsíodh an saothar seo, in éineacht le haistriúchán ar an Tiomna Nua a rinne William Daniel (a d’éag i 1628). Tugadh “Bíobla Bhedell” ar an saothar ina iomláine. Rinne Daniel, a ceapadh ina Ardeaspag ar Thuama é i 1609, aistriúchán Gaeilge ar an Book of Common Prayer freisin. Chlóigh John Francke an leabhar seo- Leabhar na nUrnaithe gComhchoiteann- sa bhliain 1608. Rinneadh aistriúcháin go Gaeilge ar eagráin eile de Leabhair na hUrnaí Coitinne ag amanna éagsúla ina dhiaidh sin.

Nuair a bhí Bedell ina Phropast ar Choláiste na Tríonóide, chuir sé iachall ar ábhair mhinistir ó chúlraí Gaelacha freastal ar léachtaí i nGaeilge, ar mhaithe leis an soiscéal a scaipeadh i measc na nGael.

Grianghraf:

Leabharlannaí Choláiste na Tríonóide, Robin Adams, ag taispeáint Leabhar Cheanannais dá Soilse, an Bhanríon Eilís II, i dteannta a Mhórgachta, Diúc Dhún Éideann, an Prionsa Pilib; Seansailéir na hOllscoile, Mary Robinson; Aire Oideachais Ruairí Quinn TD agus an Dr John Hegarty, Propast, Coláiste na Tríonóide

An tEaglaiseach Gaelach- Dónall A. R. Caird

Tá cáil mhór ar an Easpag Dónall Caird, a théann i bhfad thar limistéar phobal Eaglais na hÉireann. Tá an-suim curtha aige sa Ghaeilge, san Oideachas agus san Fhealsúnacht le linn a shaol.

Rugadh Dónall i mí na Nollag 1925. D’fhreastail sé ar Choláiste Wesley ó 1936 go 1944, agus is sa thréimhse seo a chuir sé suim sa Ghaeilge ar dtús.

D’fhreastail sé ar sheirbhís in Ardeaglais Naomh Pádraig, agus chuir sé iontas air a chomh-chreidmhigh a chloisteáil i mbun adhartha trí Ghaeilge. Thug sé a chéad chuairt ar Ghaeltacht Chorca Dhuibhne agus ar an Bhlascaod Mhór. D’aimsigh sé Séipéal Chill Maoilchéadair agus pobal Protastúnach Gaeltachta, agus d’fhás a ghrá don teanga ó shin i leith.

Bhí Dónall ina mhac léinn i gColáiste na Tríonóide idir 1944 agus 1950. Oirníodh mar dheagánach é i 1950, agus mar shagart i 1951. Níos déanaí, ceapadh mar reachtaire é ar Pharóiste Rath Mhichíl, Sean Cill, Baile Átha Cliath. Phós sé le Nancy Ballatyne-Sharpe sa bhliain 1963. Tá beirt iníon acu, Ann (pósta le Richard agus trí pháistí acu) agus Helen, agus mac, John (pósta le Julie agus cúig pháiste acu).

I 1970 toghadh mar Easpag ar Luimneach, Ard Fearta agus Achadh Deo é. Sna 1970idí, bhíodh seirbhísí Gaeilge á reáchtáil sa samhradh i Séipéal Chill Maoilchéadair, agus Seán Ó Riada agus Cór Chúil Aodha rannpháirteach ann.

Ceapadh mar bhall de Bhord na Gaeilge i 1975 é nuair a bhí an Dr TK Whitaker ina chathaoirleach. Bhí Dónall mar easpag ar an Mhí agus Cill Dara idir 1976 agus 1985, sular toghadh mar Ardeaspag ar Bhaile Átha Cliath é. Bhí sé mar Chathaoirleach ar Choláiste Móibhí, an t-aon scoil lán-Ghaeilge Protastúnach sa tír.

Labhair Dónall ag neart ócáidí Gaeilge thar na blianta, mar shampla ag Éigse na Máighe i gCo Luimnigh, seoladh Bhíobla Naofa Mhaigh Nuad, Seirbhís d’Ard Fheis Chonradh na Gaeilge i gColáiste na Tríonóide i 1993, Éigse Thomáis Bháin in Inis Meáin i 1996 agus eile. Chuir sé aistriúchán Béarla ar roinnt iomainn Ghaeilge sa Church Hymnal.

D’éirigh sé as mar Ardeaspag i 1996. Sa bhliain 2000, scríobh an t-údar Risteard Ó Glaisne nach maireann, caibidil faoi Dhónall ina leabhar “De Bhunadh Protastúnach”. I 2006, thug Dónall léacht faoi Dhúghlas de hÍde ag Scoil Samhradh na hAthbheochana Ceiltigh ar Inis Oírr.

Tá cónaí anois air i nDún Laoghaire le Nancy. Ó am go chéile, ceiliúrann sé an Eocairist i nGaeilge in Ardteampall Chríost do Chumann Gaelach na hEaglaise, agus bíonn sé i láthair ‘chuile bhliain ag an tSeirbhís Idirchreidmheach Gaeilge do Sheachtain na hAontachta Críostaí, a eagraíonn Cumann Gaelach na hEaglaise agus Pobal an Aifrinn.

I mbliana, tá Dónall ag ceiliúradh 50 bliain ó ceapadh mar reachtaire é, agus 40 bliain mar Easpag. Bronnadh Gradam an Phiarsaigh air ar an 22 Aibreán mar aitheantas dá chuid oibre don teanga, agus ghlac Nancy leis ar a shon. Tá an onóir seo tuillte go maith aige!

Foilsiodh an t-alt seo i Gazette Eaglais na hÉireann ar an 7 Bealtaine 2010

Teangacha "na nOIleán seo"

Ceist: Cén áit ina mbeadh Ard-choylargh Oileán Mhanainn, Taoiseach na hÉireann, Báille Gheansaí, Céad Aire na hAlban agus Príomh Aire na Breataine bailithe le chéile? Freagra: Comhairle na nOileán.

Mar chuid de Chomhaontú Aoine an Chéasta i 1998, bunaíodh “An Chomhairle Briotanach-Éireannach” nó “Comhairle na nOileán” mar a thugtar uirthi go minic.

Is ainmhí aisteach neamhshiméadrach í an Chomhairle. Tá dhá rialtas cheannasacha – Éire agus an Ríocht Aontaithe- mar bhaill, ach tá rialtais agus feidhmeannais ó réigiúin eile sna “hOileáin Bhriotanacha” mar bhaill chomh maith: Oileán Mhanainn, Geirsí, Geansaí, an Bhreatain Bheag, Tuaisceart na hÉireann agus Albain. Níl Oileán Mhanainn nó Geirsí nó Geansaí sa Ríocht Aontaithe nó san Aontas Eorpach, ach is réigiúin iad atá spleách ar Choróin nó ar Rialtas na Ríochta Aontaithe. Cuireadh Comhairle na nOileán ar bun go príomha le hAontachtaithe an Tuaiscirt a shásamh, toisc go raibh Comhairle Aireachta Thuaidh-Theas (le béim ar chomhoibriú idir an Tuaisceart agus an Deisceart) le bunú ag an am céanna. Dar leis na hAontachtaithe, léireodh Comhairle na nOileán ionannú leis na codanna eile de na “hOileáin Bhriotanacha”. Is fearr leo an “East-Westery” ná an “North-Southery”, lá ar bith!

Cé gur rinneadh dochar do chlú Tony Blair mar gheall ar an ionradh tubaisteach ar an Iaráic, ní mór a chuimhneamh gur thug sé athruithe suntasacha bunreachtúla isteach sa Ríocht Aontaithe ag deireadh na 90idí, ag cruthú parlaiminte i nDún Éideann agus comhthionól i gCardiff agus i mBéal Feirste. Thug an déabhlóid chumhachta seo deis do Rialtas Bhaile Átha Cliath a gcaidrimh féin a bhunú lena gcomharsana ceilteacha.

Níl cumhachtaí reachtaíochta ag Comhairle na nOileán, ach fóram atá inti ina ndéanann na baill comhoibriú i réimsí atá sonraithe: Drugaí, Turasóireacht, Cuimsiú Sóisialta agus Teangacha Mionlach/Neamhfhorleathana san áireamh.

Siad na teangacha mionlach/neamhfhorleathana a fhaightear i náisiúin/réigiún na Comhairle ná: Gaeilge, Albainis Uladh, Gàidhlig na hAlban, Albainis, Breatnais, Manainnis, Coirnis, Jerrais agus Guernésiais. Is teangacha ceilteacha iad an Ghaeilge, Gàidhlig na hAlban, an Mhanainnis, an Bhreatnais agus an Choirnis. Is teanga Ghearmánach í an Albainis. Tá Jerrais agus Guernésiais mar theangacha nó canúintí Normannacha/Fraincise, atá imithe i léig don chuid is mó. Ní chloisfidh tú mórán de Jerrais á labhairt anois má thugann tú cuairt ar Oileán Geirsí- áit ar leith, le tréithe den Fhrainc agus den Bhreatain araon le sonrú inti.

Níos cóngaraí do bhaile, tá Yn Bunscoil Gaelgagh ar Oileán Mhanainn, in aice le gort Tynwald, ina mbíonn páistí á dteagasc trí mheán na teanga. Fuair an cainteoir dúchais deireanach, Ned Maddrell, bás i 1974, ach tá iarrachtaí á ndéanamh anois chun an teanga a athbheochan. Nuair a thug de Valera cuairt ar an oileán sna 1940idí, bhí sé in ann bheith ag comhrá le cainteoirí Manainnise. Chuaigh an Coimisiún Béaloidis thall chun taifead a dhéanamh ar chainteoirí ag an am. Ghlac roinnt Manannach páirt i bhFéile Cholmcille ar Oileán Muile i 2007, ina measc Phil Gawne MHK, Aire Talmhaíochta Mhanainn (agus cainteoir Mhanainnis) agus Paul Rogers, oide sa Bhunscoil.

Tá stádais éagsúla ag na teangacha mionlach i réigiúin éagsúla Chomhairle na nOileán. I bPoblacht na hÉireann mar shampla, is teanga náisiúnta agus oifigiúil í an Ghaeilge faoin mBunreacht, le haitheantas reachtúil trí Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003. Sa Bhreatain Bheag, ní mór cothrom na féinne a thabhairt don Bhreatnais san earnáil phoiblí, sa mhéid go bhfuil sé praiticiúil sin a dhéanamh, de thoradh an Achta um Rialtas na Breataine Bige 1998. Ach tá neart cainteoirí Breatnaise ar fud na tíre. Tá creatlach reachtúil ann le hiarraidh ar chomhlachtaí poiblí scéimeanna teanga a hullmhú, mar atá sa Phoblacht.

In Albain, ritheadh Acht na Gàidhlig (Albain) i 2005, a chuir Bord na Gàidhlig ar bhonn reachtúil, agus an cúram air Plean Náisiúnta don teanga a hullmhú. Tá cuid mhaith forbartha fós le déanamh, agus tá líon na gcainteoirí sách íseal. Bíonn an teanga á labhairt go fóill ar na hoileáin iartharacha ach go háirithe, ach tá borradh le feiceáil sna healaíona, i gcúrsaí oideachais agus sna meáin. Tá Sabhal Mòr Ostaig, an Coláiste ceannródaíoch Gàidhlig, lonnaithe ar an Oileán Sgitheanach. Cothaíonn an t-eagras Colmcille naisc le Gaeilge na hÉireann. Tá meánscoil i nGlaschú, agus tá Oifigeach Gàidhlig ceaptha anois san Ollscoil ansin.

Ceisteanna sainiúla iad stádas oifigiúil na Gaeilge i dTuaisceart Éireann agus cás na hAlbainise. Ach tá an Chairt Eorpach um Theangacha Neamhfhorleathana dearbhaithe ag an Ríocht Aontaithe do na teangacha seo a leanas: Gaeilge (i dTuaisceart Éireann), Albainis (sa Tuaisceart agus in Albain), Gàidhlig na hAlban, Breatnais, Coirnis agus Manainnis (thar cheann Rialtas Oileán Mhanainn). Cén buntáiste a bheidh le feiceáil?

(Foilsíodh an t-alt seo i mBeocheist an Irish Times ar an 8 Nollaig 2009)

An Bhanríon a chumhdach

“Fairis sin, iarraimid ort gach uile Rí, Ruire agus Rófhlaith Críostaí a choimeád agus a chumhdach; agus go mór mór do sheirbhíseach ELIZABETH ár mBanríon; ionas go mbímid ár rialú féin go diaga agus go suaimhneasach…”.



Seo mar a théann an phaidir don Teaghlach Ríoga i leagan Gaeilge Leabhar na hUrnaí Coitinne de chuid Eaglais na hÉireann 2004. Chuirfeadh a leithéid gliondar ar mhórán Gaeilgeoirí is dócha, agus ní dócha go n-úsáidtear an phaidir chéanna go rómhinic (tá paidir ar son an Uachtaráin i bhfeidhm sa deisceart, áit ina mbíonn formhór sheirbhísí Gaeilge na heaglaise ar siúl).

Ar chúinsí intuigthe staire, bíonn nasc an-tréan idir an Caitliceachas Rómhánach, an náisiúnachas agus an Ghaeilge, rud a fheictear, mar shampla, sna hAifrinn Ghaeilge a bhíonn mar chuid lárnach i mórán de na féilte cultúrtha teanga agus ceoil timpeall na tíre.

I gcomhthéacs ráitis dhiúltacha i leith na Gaeilge a bheith déanta ag roinnt polaiteoirí sinsearacha aontachtacha, chas toscaireacht ó Eaglais na hÉireann le hionadaithe polaitiúla Aontachtacha ón UUP agus an DUP, faoi seach, ag tús na bliana seo. Chuir an toscaireacht cáipéis faoi bhráid na bpolaiteoirí, ag cur ina luí orthu a gcreideamh go bhféadfadh suim sa Ghaeilge a bheith ag teacht le Protastúnachas agus/nó le dearcadh polaitiúil aontachtach, agus go bhféadfadh ceangail le Gàidhlig na hAlban, Gaeilge Oileán Mhanainn, an Bhreatnais agus an Choirnis a bheith mar bhealaí le naisc a chruthú leis na réigiúin eile sa Ríocht Aontaithe/ar na hoileáin seo (féach http://www.ireland.anglican.org/cmsfiles/pdf/Information/Submissions/Ch_Soc/coiirish.pdf).

An féidir a rá go fírinneach go raibh spás i saol na Gaeilge do Ghaeilgeoir le hionannas aontachtach le blianta anuas- céard a bheadh le rá ag aontachtach le Gaeilge? Dar le Gordon McCoy, tuaisceartach a thabharfadh “aontachtach le ‘a’ beag” air féin, bíonn baint láidir ag an scolaíocht le cothú ionannais- is cuimhin leis “Upon Westminster Bridge” a fhoghlaim de ghlanmheabhair ar scoil, ach gan mórán faoi stair nó filíocht na hÉireann a fhoghlaim ansin. Mhothaigh sé “offshore” agus nuair a thosaigh sé ag obair, thug sé aghaidh ar Londain, “croí lár an domhain” dó ag an bpointe sin. Ar ais in Éirinn dó, áfach, bhí sé deacair ionannú a dhéanamh leis an áit ina raibh sé lonnaithe, gan suim aige san Ord Oráisteach agus a leithéid. Na greannáin a léigh sé, cláracha a chonaic sé ar an teilifís, ba as Sasana a thagaidís- faic ag tarlú ina áit féin ach na trioblóidí!

Is cuimhin leis iontas a bheith air nuair a chonaic sé seacht n-iomann le teidil Gaeilge sa seanchló Gaelach sa Church Hymnal a bronnadh air ag a chóineartú (nuair a bhí sé 13 bliain d’aois). Tríd an cheol, Clannad agus a leithéid, músclaíodh suim ann sa Ghaeilge. Bhí gliondar air nuair a fuair sé amach go raibh ciall teanga sna logainmneacha - bhí sruthán in aice lena theach agus ar an bhruach ansiúd, bhí baile fearainn ann darbh ainm Baile an Chlocháin- “townland of the stepping stone”. Bhí a shloinne féin McCoy-Mac Aoidh- sothuigthe sa Ghaeilge. Sna bealaí seo, bhí sé in ann an Ghaeilge a shamhlú lena áit agus a dhúchas féin, agus diaidh ar ndiaidh chabhraigh an Ghaeilge leis bheith níos sásta a bheith anseo. Nuair a thug sé cuairt ar Ghaoth Dobhair, baineadh siar as an Ghaeilge a chloisteáil á labhairt mar theanga phobal- ní teanga mharbh na leabhar a bhí inti, mar a chreideann mórán Protastúnach go fóill, dar leis.

Cé go dtuigeann Gordon go maith an cúlra tromchúiseach stairiúil, aistear uaigneach aonair a bhí ann do Phrotastúnach óg an Ghaeilge a shealbhú sna 80idí, agus na trioblóidí faoi lán seoil, in éagmais áiseanna ag an teanga i lár “neodrach” na cathrach, taobh amuigh de na seanleabhair a bhíodh ar fáil i Leabharlann Halla an Linéadaigh. Oibríonn sé anois le hULTACH, eagras a bunaíodh chun na teanga a chur chun tosaigh ar bhunús trasphobail sa tuaisceart.

Na nithe is suntasaí atá le baint as scéal Ghordon ná nach raibh timpeallacht fheiliúnach ann le blianta fada chun na Gaeilge a chur chun tosaigh i measc phobal Phrotastúnach nó aontachtach (agus ní hionann an dá rud) na sé chontae ar bhealaí a fhreagair dá n-ionannas áite, dúchas agus cúlra creidimh, agus nach raibh spásanna dóibh chun an teanga a shealbhú, dá mbeadh suim acu inti. Bhí faillí sa chóras oideachais freisin. Is léir go raibh forbairtí de dhíth chun an fhís gur seoid do mhuintir uile na hÉireann í an Ghaeilge a réadú. Conas mar atá cúrsaí anois?

Aonghus Dwane

(Foilsíodh an t-alt seo i mBeocheist an Irish Times ar an 20 Deireadh Fómhair 2009)

Oilithreachtaí- traidisiún ársa in oiriúint do shaol ár linne

An sainmhíniú coitianta a thugtar ar “Oilithreacht” ná turas fada a dhéanamh go láithreán naofa éigin mar chleachtas deabhóideach spioradálta. Téann traidisiún na hoilithreachta siar go tús ré na Críostaíochta- agus is féidir go raibh a bhunús sa turas a rinne na Giúdaigh tríd an Éigipt.

Sa mhoch-eaglais Críostaí ar na hoileáin seo, bhí cáil ar áiteanna áirithe mar láithreáin naofa, agus tuigeadh go mbaintear leas spioradálta as turais a dhéanamh chucu–Dún Phádraig, Cluain Mhic Nóis, Sceilig Mhichíl, Oileán Í Cholm Cille (tobar na Críostaíochta in Albain) agus Cantarbaraí i Sasana (áit ar cuireadh Thomas à Beckett chun báis) ina measc. Ar ndóigh, bíonn traidisiún na hoilithreachta le feiceáil freisin i mór-thraidisiúin reiligiúnacha eile an Domhain- na hIoslamaigh ag dul go Meice agus Medina, cuir i gcás.

Tá athbheochan tagtha ar nós na hoilithreachta sa traidisiún Anglacánach. I 1963, ghlac cléirigh de chuid Eaglais na hÉireann páirt i dturas curaí go hOileán Í Cholm Cille, le comóradh 1,400 bliain a dhéanamh ar theacht Naomh Colm Cille ann. Ar Lá ‘le Pádraig, eagraítear siúlóid phaidre ó Shabhall go dtí Ardeaglais Dhún Phádraig, áit ina gcuirtear seirbhís idirchreidmheach ar siúl. Threoraigh an tEaspag Harold Miller an tsiúlóid i mbliana. I 1921 rinne an tAthair Alfred Hope Patten, sagart Anglacánach, athchóiriú ar scrín na Maighdine Muire i Walsingham Shasana, agus bíonn oilithreachtaí ag dul ann ó dheoisí Eaglais Shasana ar bhonn rialta- ceann acu treoraithe ag Ardeaspag Chantarbaraí, Rowan Williams. Anuraidh, chuaigh Williams ar oilithreacht go Lourdes i ndeisceart na Fraince i dteannta 10 n-easpag Anglacánacha, 60 sagart agus 400 adhraitheoir, agus thugadar cuairt ar grotto an taispeántais. Cháin an tUrr Jeremy Brooks, stiúrthóir Chumann Phrotastúnach na Fírinne, Williams go géar as an turas seo. Eagraíonn Cairde Ardteampall Chríost i mBaile Átha Cliath turas/ oilithreacht le linn shéasúr an Fhómhair gach bliain. Bíonn na céadta míle ó gach aicme chreidimh ag triall ‘chuile bhliain ar an Camino de Santiago, bealach Naomh Séamais i dTuaisceart na Spáinne.

Céard iad na buanna atá ag oilithreacht sa domhan comhaimseartha- domhan ina mbíonn strus mór ar dhaoine de bharr riachtanais oibre agus brú na teicneolaíochta- domhain ina mbíonn fáil ar dhaoine de shíor ag bun líne fón póca, ar Blackberry nó trí cheangal idirlín?

Bhuel, cosúil le turas ar bith eile, tá athrú suímh i gceist- caithfidh tú dul áit éigin atá éagsúil ó d’ionad oibre nó cónaithe ar feadh tréimhse. Is féidir é sin a dhéanamh id’ aonair nó i gcomhluadar. Ná bí ag ceapadh nach mbíonn an chraic agus an spraoi i gceist le hoilithreacht (is léir ó Scéalta Chantarbaraí Geoffrey Chaucer go raibh le fada an lá). Tagann na hoilithrigh le chéile ag na béilí agus bíonn imeachtaí cosúil le seisiúin amhránaíochta ar siúl sna hóstáin ina bhfanann siad, nó eagraítear turais lae chuig láithreáin shuimiúla sa cheantar. Bíonn saoire ón ngnáthshaol agus an chráifeacht ag oibriú i dteannta a chéile. Ar leibhéal eile, feidhmíonn an deasgnáthas cráifeach mar bhealach chun an intinn a chiúnú síos, nó a mhoilliú, de bharr an athrá a ghabhann leis- na hoilithrigh ag gabháil thart ag aithris paidreacha- cineál mantra a bhíonn ann.

Turas, saoire, ciúnú aigne- is léir go bhfuil fiúntas do shaol ár linne ag baint le hoilithreacht.

(Foilsíodh an t-alt seo sa Church of Ireland Gazette ar an 10 Deireadh Fómhair 2009).

Nuachtáin Gaeilge agus Blaganna

Scríobhadh an mhír seo mar thrácht ar phíosa atá scríofa sa bhlag iGaeilge (blag Choncubhair Uí Liatháin). Féach www.igaeilge.wordpress.com

"Tá na smaointí atá nochtaithe agat maidir le seirbhís nuachta nó “portal” ilghnéitheach Gaeilge ar-líne go h-iontach, a iGaeilge. Ach cuimhnigh nach bhfuil sé ro-chompórdach bheith ag léamh míreanna tiubha nuachta ar scáileán ríomhaire.

Tá sé deas suí síos le nuachtán clóbhuailte agus cupán caifé. Ni sháróidh ríomhaire seo go deo. Beidh gá i gcónaí le nuachtán de chineál éigin as Gaeilge- céim mhór siar a bheas ann má thagann deireadh leis an leanúnachas a bhí againn ó Inniu go Anois go Foinse: i. dá dtiocfadh deireadh ar fad le nuachtán seachtainiúil Gaeilge. Is trua chomh maith go mbeidh deireadh le nuachtán laethúil mar Lá Nua, ach ní dócha go bhfuil leigheas air sin.

Bhraith mé féin le blianta fada go mbeadh sé go maith da bhforbófaí nuachtán dátheangach Béarla-Gaeilge don mhór-phobal (mar a bhí sa Chlaidheamh Soluis anallód), i. míreanna nuachta éagsúla sa dá theanga- ní díreach aistriúchan ó theanga amháin go teanga eile a bheadh i gceist. Bheadh inrochtaineacht ansin do phobal an Bhéarla dul i ngleic le scéalta faoi staid na teanga, agus measaim go mbainfeadh daoine le méid áirithe Gaeilge triail as míreanna a léamh sa teanga dá mbeadh míreann Béarla timpeall orthu.

Tá iGaeilge chun tosaigh ar na blaganna eile (mo cheann fein ina measc) mar cuireann tú go rialta leis. Ní thig liom féin cur le mo bhlag go rialta toisc post lánaimseartha a bheith agam agus tograí eile ar bun agam. Ba cheart dom na tuairimí seo ar fad a bheith á nochtadh agam ar mo bhlag féin, is dócha, ach tá nios mó leitheoirí anseo, fair play duit: tá ardán cruthaithe agat le iGaeilge gur léir go bhfuil éileamh air. Comhghairdeas. Ach gach seans nach mbeidh na daoine a bheidh ag déanamh inchur sa tseirbhís nua chomh díograiseach ag deanamh nuashonraithe ar a míreanna, munar fostaithe lánaimseartha nó pairt-aimseartha de chineal éigin a bheas iontu".

(Trácht ó crosbhealaí ar bhlag iGaeilge)

An Ardeaglais agus an Ghaeilge: Seirbhís chanta agus Fáiltiú

Beidh imeacht spéisiúil Gaeilge ag tarlú in Ardteampall Chríost (Christ Church Cathedral) i mBaile Átha Cliath, tráthnóna Dé Sathairn 11 Deireadh Fómhair 2008.

Beidh seirbhís chanta Urnaí na Nóna sa traidisiún ardeaglasta Anglacánach ar siúl ag 5.00in. le Cór na hArdeaglaise. Clár ceoil: Freagraí d'Urnaí na Nóna le Síomóin MacÉil; Cainticí Mhuire agus Shimeoin le MacÉil; aintiún le Ian Sexton 'Bí, a Íosa, im chroíse'.

Ina dhiaidh sin ag 6.00in, beidh Fáiltiú do Phobal na Gaeilge ar siúl i lusca (crypt) na hardeaglaise,. Beidh fíon agus sólaistí ar fáil.

Ceiliúradh a bheas san ócáid seo ar na naisc chultúrtha Ghaeilge atá cothaithe ag an Ardeaglais le roinnt blianta anuas: na seirbhísí rialta a bhíonn ag Cumann Gaelach na hEaglaise ann; na nascanna a cothaíodh anuraidh le Colmcille (Éirinn is Albain) agus an Scoil Shamhraidh ar an Athbheochan Ceilteach a ritheadh i gcomhar le hÁras Éanna, Inis Oírr, i 2006.

Deireann Déan na hardeaglaise, an Ró-Oirmhinneach Dermot Dunne: "Fearaim fíorchaoin fáilte roimh phobal na Gaeilge chuig an ceiliúradh seo ar thraidisiún Gaelach Eaglais na hÉireann agus Ardteampall Chríost araon". Gach eolas ó 087 6232841 agus http://www.cccdub.ie/

Mugabe agus an t-easpag

Tá cúrsaí ag dul in olcas in aghaidh an lae sa tSiombáib. Tá Rialtas Robert Mugabe ag maíomh le fada gur puipéid ag na Sasanaigh agus na Stáit Aontaithe atá i gcinnirí eaglasta cáinteacha, agus san fhreasúra polaitiúil. Má fhéachann tú ar shuíomh gréasáin ZANU-PF (páirtí an rialtais), caitear anuas ar shraith daoine, ina n-áirítear Pius Ncube (iar-ardeaspag caitliceach ar Bulawayo, stiallaire ag Mugabe, a raibh air eirí as nuair a chuir an rialtas líomhaintí adhaltranais ina leith); Desmond Tutu agus Morgan Tsvangirai, ceannaire an MDC.

Tá scoilt mhór in eaglais anglacánach na Siombáibe. Tá an eaglais sin mar chuid de phroibhinse lár na hAfraice. Ach tá easpag Harare, Nolbert Kunonga, ina thaobhaí le Robert Mugabe le fada an lá. Chuir Kunonga i leith thíortha an iarthair go raibh siad ag baint úsáide as “puipéid ghorma” chun an Afraic a threorú lena spriocanna féin a chur i gcrích. Maítear go raibh póiliní rúnda taobh thiar de cheapachán Kunonga mar easpag Harare sa chéad áit, nuair a bhuail sé ar shagart bán, Tim Neill (biocáire Harare) i 2001.

Thosaigh Kunonga láithreach ag taobhú le polasaithe Mugabe/ZANU-PF. Tá Kunonga i ndiaidh a dheoise a tharraingt amach as Proibhinse Anglacánach Lár na hAfraice, cé nach bhfuil seo déanta ar bhealach reachtmhar. Rinne Kunonga cáineadh géar ar sheasamh “liobrálach” na proibhinse ar an homaighnéasachas, ach aithnítear go forleathan gur cúiseanna polaitiúla a bhí taobh thiar dá chinneadh i ndáiríre. Mar fhreagra, dibríodh Kunonga ó Theach Easpag na proibhinse.

Tá cúirteanna na Siombáibe tar éis diltiú d’easpag dlisteanach Harare, Sebastian Bakare (atá aitheanta ag an bproibhinse) seilbh a ghlacadh ar ardeaglais Mhuire agus na Naomh Uile i Harare, ná ar phalás an easpaig. Tá séipéil anglacánacha dheoise Harare curtha fé ghlas ag póilíní rúnda an Stáit, agus ionsaí déanta ar adhraitheoirí anglacánacha. Tá teifigh chléireacha ó dheoise Harare i ndiaidh dídine a iarraidh ó Canterbury Shasana.

I mbliana, cuireadh alltacht ar an domhan mór nuair a thosaigh an stát ag déanamh géarleanúna ar votóirí an fhreasúra, i ndiaidh dóibh tromlach na vótaí a chaitheamh ar son cheannaire an MDC, Morgan Tsvangirai, in ainneoin neart caimiléireachta i gcomhaireamh na vótaí. Ina dhiaidh sin, mar is eol do chách, fograíodh toghchán dreasa don uachtaránacht, lean géarleanúint ar lucht leanúna an MDC agus bhí ar Tsvangirai dídean a iarraidh in ambasáid na hÍsiltíre. Ar deireadh thiar thall, tharraing ceannaire an MDC as an “togchán seafóideach” agus “bhuaigh” Mugabe, in aghaidh damnaithe idirnaisiúnta.

Ar an 30 Meitheamh 2008, tugadh ról lárnach do Nolbert Kunonga ag searmanas insealbhaithe Mugabe, é ag moladh an “chosaint bhuanseasmhach” a thug Mugabe “d’oidhreacht na tíre”. Bíonn “bagairt chóilíneach an iarthair” de shíor ag dó na geirbe ag Mugabe agus chuir sé i leith na heaglaise anglacánaí gur uirlis ag an domhan iartharach atá inti. Faraor, is cinnte go n-iompaíonn an Chomaoineach Anglacánach cuid d’ualach impireacht na Breataine i morán áiteanna, toisc gur síneadh cóilíneach ar eaglais Shasana a bhi inti ar dtús. Bionn roinnt cinnirí iartharacha idir dhá thine Bealtaine de thoradh na líomhaintí seo. Ach labhrann Ardeaspag Eabhrach Shasana, John Sentamu (a raibh air teitheadh ó fhórsaí Idi Amin i Uganda) go neamhbhalbh, ag rá gur “deachtóir ciníoch” ar Mugabe, agus ag moladh do Gordon Brown neamhaird a dhéanamh dá chuid reitrice ach éisteacht le caoineadh phobal na Siombáibe agus gníomhú dá réir.

Ach ní leor geáitse folamh iartharach ar nós aistharraingt ridireachta- ní mór réiteach Afracach a lorg. Ta ról tábhachtach le n-imirt ag rialtas na hAfraice Theas. Má tá fórsa caomhnaithe siochána le cur isteach ag na Naisiúin Aontaithe, ní mór tromlach na saighdiúirí teacht as tíortha Afracacha. Ní mór do chinniri eaglasta treoir dhúshlánach Sentamu agus Desmond Tutu a leanúint. Ach idir an dá linn, leanann an ghéarleanúint agus an fhulaingt sa tír thruamhéalach úd……..

(Foilsíodh an t-alt seo i Gazette Eaglais na hÉireann ar an 1 Lúnasa 2008)

Blaganna agus bligeardacht ag Lambeth

Tá Lambeth ag dul ar aghaidh i gcónaí, ar champas ollscoile Kent. Ní mór do Gene Robinson, an "t-aon aerach sa tsráidbhaile anglacánach" (dar le leithéidí Peter Akinola, príomháidh na Nigéire) a bheith ag crocadh timpeall ag an mhargadh ar imeall na comhdhála- áit, dála an scéil, ina ndíoltar éide breá órga agus mítéir álainn leis na heaspaig fhearúla eile!) - mar nach bhfuil cead isteach aige. Tá cur síos ar an mhargadh ar an Mad Priest's Blog anseo (blag an tsagairt chuthaigh?).

Tá roinnt des na heaspaig ag coinneáil blaganna iad féin le linn na comhdhála. Tá ceann maith ag Easpag Chorcaí, Paul Colton, (nó "Purple Spice" mar a tugadh air i ndiaidh dó Posh 'n Becks a phósadh le chéile i 1999). B2daC atá mar theideal air- tá sé le fáil anseo. Tá blag ag Gene Robinson féin "Canterbury Tales from the Fringe".

Tá imní ar Harold Miller, Easpag an Dúin agus na Droime Móire, faoin treo ina bhfuil an Chomaoineach Anglacanach ag dul- is easpag ó "eite shoiscéalach" Eaglais na hÉireann é- agus é glan in aghaidh glacadh le haeraigh mar shagairt ná mar easpaig. Ná bígí ag rá nach dtugann crosbhealaí gach taobh den scéal (nó nasc chuige ar a laghad!)- tá blag coimeádach anglacanach le fáil anseo.

Tá suíomh maith ann- http://www.cartoonchurch.com/, a thugann léargas greannmhar ar imeachtaí eaglasta. Is breá liom an cartún seo thíos.

Ach, dáiríre, an bhfuil cead ag easpaig bheith ag gáire? Seo físeán ó Mhór-Ócáid Ghriangrafadóireachta Lambeth:

Seo tuairisc YouTube ar an Eocairist in Ardeaglais Canterbury a chuir tús oifigiúil leis an chomhdháil.

Lambeth le tosú- Robinson in aice láimhe

Tá na h-easpaig atá le freastal ar chomdháil domhanda na heaglaise anglacánaí i Lambeth Shasana ar tí Blighty a bhaint amach.Tiocfaidh a bhformhóir amárach. Ach tá an t-easpag dúshlánach Gene Robinson i Sasana cheana féin- agus thárla an léirsiú seo ina choinne i séipéal i Londain (mo bhuíochas don bhlagálaí Paddy Anglican as an eolas seo). Críostaithe in adharca a chéile. Níl cuireadh faighte ag Robinson chuig na comhdhála-ach tá sé ann fós- le cur i gcuimhne dóibh siúd atá i láthair gur féidir na súile a dhalladh ar feadh tamaillín, ach ní féidir na fíricí a cheilt- gur chruthaigh Dia gach chineál duine, le buan-tréithe nádúrtha, go raibh maitheas ina chruthú, agus gur ionann iad go léir ina shúile. Dar le Robinson, sheas Críost i gcónaí leis an lucht a bhí fágtha as (i gcomhthéacs an chultúir ina raibh sé ag gníomhú). Ar a laghad (agus gan a h-iliomad lochtanna a shéanadh), tá an Chomaoineach Anglacánach ag caint faoin nádúr daonna mar atá sé (ní mar ba mhaith leo é a bheith)- aeraigh agus mná a bheith ag dul le sagartacht- rudaí a chaithfidh an Eaglais Chailtliceach Rómhanach dul i ngleic leo, uair éigin...amach anseo...

The Cloud of Unknowing

Beidh ceolchoirm speisialta ar siúl ar an Deardaoin seo chugainn (10ú Iúil) in Ardteampall Chríost ( Christ Church Cathedral ), in onóir an Déin Desmond Harman, a fuair bás ar an 18 Nollaig anuraidh. Oratorio nua le Francis Pott, "The Cloud of Unknowing" atá ann, ina tugtar léiriú ar an dúil a chuireann an cine daonna sa chogaíocht, ach íobairt Chríost ar an gcros mar bhuaicphointe ag an bpíosa. Tá oíche den scoth i ndán d'éinne a bheas i láthair.


Le linn dó bheith ina Dhéan, spreag Des forbairtí ar liotúirge Ghaeilge na hardeaglaise, agus bhí seirbhisí canta Gaeilge d’Urnaí na Nóna (Evensong) san ardegalais trí huaire- uair amháin i 2006 agus faoi dhó i 2007.

Anuraidh, choimisiúnaigh Cumann Gaelach na hEaglaise leaganacha nua Gaeilge le Siomón MacÉil ar an Magnificat agus ar Nunc Dimittis , agus canadh iad don chead uair i mí Meán Fomhair 2007 ag an féile Colmcille @ Ardteampall Chríost. Shocraigh Des fosta go ndéanfar an cumadóir cáiliúil Seoirse Bodley a choimisiúnú chun aintiún córúil nua a chumadh, agus nuair a moladh Amra Choluim Chille dó mar bhun-théacs, ghlac Des go fonnmhar leis. Chuir Des bunus úr le seirbhís bhliaintiúil na Saoránachta, agus chinn sé anuraidh ar an tseirbhís chathartha seo a roinnt le leas-Ardeaglais (Chaitliceach Romhánach) Mhuire gach dara bhliain. Bhi an tseirbhís ar ais in Ardteampall Chríost i mí Dheireadh Fómhair anuraidh, agus chuir Des an Ghaeilge go lárnach istigh ann, le léachtaí agus orthaí sa teanga. Bhí suim agus meas aige ar an teanga, agus leirigh sé seo ar bhealaí praicticiúla agus tré thacaíocht a thabhairt d'imeachtaí. Fear lách, cáirdiúil, umhal a bhí ann. Go ndéana Dia grásta air.

(Foilsíodh cuid de seo i Gazette Eaglais na hÉireann i 2007).

Stáisiún na bPiarsach

Tháinig mearbhall orm ar an Domhnach seo chaite agus mé ag dul thar stáisiún traenach/DART ar Ré Westland i dteannta m'athair. Chonaiceamar fógra lasmuigh den stáisiún- "Stáisiún na bPiarsach". Shíleamar gur botún a bhí ann. Chaithfeadh gur "Stáisiún an Phiarsaigh" an t-ainm ceart, más rud é go raibh sé ainmnithe i ndiaidh Phádraig Mac Piarais? Chuimhigh muid ar ainm na scoile ar a fhreastal mé féin agus mo bheirt dheirfiúr i gCorcaigh- "Coláiste an Phiarsaigh". Agus ar "Áras an Phiarsaigh" i gColáiste na Tríonóide. An raibh an staisiún ainmnithe i ndiaidh iliomad Piarsach? Ar ndóigh, bhí dul amú orainn beirt. Ar an traen abhaile go Corcaigh dó, rith sé le m'athair go gcaithfí go raibh an staisiún ainmnithe i diaidh Phádraig agus Willie beirt- na deartháireacha a cuireadh chun báis i ndiaidh Eirí Amach 1916. Fuaireas féin an freagra céanna nuair a d'ardaigh mé an cheist ag mo rang cruinnis i nGaelchultúr aréir.

Is deas é gur ainmníodh an staisiún i ndiaidh na beirte. Ní chuimhnítear minic go leor ar Willie- ealaíontóir, a rinne staidéar ag an Metropolitan School of Art. Chabhraigh sé lena dheartháir Scoil Éanna a rith.

Chuaigh Willie isteach in Oglaigh na hÉireann lena dhearthair, agus ghlac páirt san Eirí Amach. Ar an 3 Bealtaine 1916, agus é mar phríosúnaí i gCill Mhaighneann, tugadh cead dó ar deireadh cuairt a thabhairt ar a dhearthair Pádraig, ach ar a bhealach thall, cuireadh Pádraig chun báis. Cuireadh Willie féin chun báis an lá dar gcionn.

Níor chreid Pádraig go gcuirfí Willie chun báis.

Ina dhán "To My Brother", scríobh Pádraig:

"Leaving all things for me, spending yourself

In the hard service that I taught to you,

Of all the men that I have known on earth,

You only have been my familiar friend,

Nor needed I another."

Aontacht shibhialta an Easpaig Robinson

Tá Gene Robinson, Easpag New Hampshire de chuid Eaglais Easpagóideach (Episcopal Church) Mheiriceá, i ndiaidh dul isteach in Aontacht Shibhialta (civil union) lena pháirtí 20 bliana Mark Andrew. Agus é mar an chéad easpag atá go hoscailte aerach in Eaglais Easpagóideach Mheiriceá (TEC), ní bhfuair Robinson cuireadh chuig comhdháil domhanda na n-easpag Anglacánacha a bheas ar siúl i Lambeth Shasana an mhí seo chugainn. Ach tá sé ar intinn aige dul ann ar chor ar bith. Tá proibhinsí áirithe Anglacánacha san Afraic agus i Meiriceá Theas glan in aghaidh glacadh le heaspaig aeracha, ach dar le daoine in eaglais Mheiriceá, is ceist cearta daonna ata ann. Tá baol mór ann go scoiltfidh an Chomaoineach Anglacánach ar an gceist seo.

Laethanta suimiúla romhainn

Céard a tharlóidh anois? Mhol Fintan O'Toole san Irish Times inné go dtabharfaí Sinn Féin ar bórd fhoireann idirbheartaithe na hÉireann, foireann a bheidh ag iarraidh bealach chun tosaigh a aimsiú, i gcomhar lenár gcomhpháirtithe Eorpacha. Seo moladh aisteach ón Uasal O'Toole, fear nach bhfuil gean ar bith aige ar Shinn Féin ná ar an náisiúnachas i gcoitinne. Ach síleann O'Toole go labhrann Sinn Féin ar son níos mó Éireannaigh anois (ar an gceist seo ar aon chuma) ná mar a labhrann an Rialtas féin. Ach dhiúltaigh an tAire Micheál Martin dul i gcomhairle le Shinn Féin, ar an mbonn go bhfuil fóram acu sa Dáil le ceisteanna a ardú.

Tá Nicolas Sarkozy ag tagairt do "l'incident irlandais". Tá Declan Ganley agus Libertas ag moladh go rithfear reifreann sa Ríocht Aontaithe. Tá William Hague, na Coimeádaigh agus sciar maith de phreas Shasana (slán mar a n-insítear é!) ag rá nár cheart bullaíocht a bheith á dhéanamh ar na hÉireannaigh! Ar an taobh eile, tá an chaint ag treisiú go mbeidh reifreann eile againn. Deireann Brian Cowen le José Emmanuel Barroso go bhfuil Conradh Liospóin fós beo (dar le Barroso). Is feidir bheith cinnte go mbeidh reifreann eile ann- muna dhiúltaíonn tír eile don chonradh. Seans fós go ndiúltóidh Poblacht na Seice don bheartas. Beidh sé suimiúil a fheiceáil cén saghas beartais a chuirfear os ár gcomhair an chéad babhta eile. An rachaidh cuid le lucht "níl" i dtreo "tá"? Nó an rachaidh sciar de lucht "tá" i dtreo "níl"? Nósfaidh an aimsir. Laethanta suimiúla, cinnte!

Deis úr do na Stáit Aontaithe

Agus Barack Obama anois roghnaithe mar iarrthóir an Pháirtí Daonlathaigh, an céad iarrthóir Afracach-Mheiriceánach d'Uachtaránacht Mheiriceá, tá feachtas stairiúil romhainn sar a votáilfidh pobal na Stáit Aontaithe i mí na Samhna. Féachfaidh morán daoine ar an toghchán mar dheis chun íomhá na Stáit Aontaithe a fheabhsú- íomhá atá imithe in olcas ó thosaigh an cogadh san Iaráic. Beidh súile na cruinne dírithe ar Tír an Dóchais. Beidh morán daoine ag glacadh insprioráid agus misneach ón iarrthóireacht seo, iad ag súil le Camelot úr sa Teach Bán.

Throid Hillary Clinton go cróga, misniúil. Beirt iarrthóir den scoth a bhí iontu. Ach tá an-drogall ar fhoireann Obama Hillary a thabhairt ar bórd mar iarrthóir don leas-uachtaránacht. Tá faitíos orthu go mbeadh Hillary, agus a fear chéile Bill, ag cruthú lárionad cumhachta dóibh féin sa Teach Bán. Ag an am gcéanna, tá a fhios go maith ag Obama go bhfuil an-díomá ar an-chuid mná nár eirigh le Hillary an t-ainmniúchán a bhaint amach. Dar leo, is comhartha é gur ann fós don "síleáil ghloine" (cé go mbeadh sé fíor-dheacair do dhuine ar bith in aghaidh iarrthóra chomh tarraingteach le Obama, ag an bpointe seo i stair na tíre). Tá a vótaí siúd, agus vótaí an lucht oibre bán a ghnóthaigh Hillary, de dhíth ag Obama chun an lá a thabhairt leis, i mí na Samhna. Ní mór dó cnámh tarraingteach éigin a chaitheamh ina treo. Ach seans go mbeidh Hillary ag díriú ar rudaí eile- í ag féachaint i dtreo cheannasaíocht an tSeanaid- bunáit mhaith chun ullmhú le haghaidh iarracht eile i 2012, b'fhéidir?

Lambeth agus Westminster

Bhíos i láthair ag comhdháil shuimiúil inniu i bPálás Lambeth anseo i Londain- áit chónaithe Ardeaspaig Chanterbury i gcathair Londain. Comhdháil de chuid CLAA- Cathedrals Library and Archives Association- a bhí ann.

Chas mé le Déan Chaisil (Cashel)- an Sár Oirmhinneach Philip Knowles (ar chlé, in aice liom)- ar mo bhealach isteach ar maidin- bhí sé ag freastal ar an gcomhdháil fosta. Tá cúram Leabharlainne Bholton i gCaiseal ar an Déan Knowles. Leabharlann í seo atá suite i dTeach Caibidle de chuid Ardeaglais Phádraig agus Eoin Baiste i gCaiseal. Tá bailiúchán mór leabhar ársa ann, curtha le chéile ag an tArdeaspag Theophilis Bolton idir 1730 agus 1744.

Lá fíor shuimiúil a bhí ann i Lambeth, agus thugamar cuairt ar an Seomra Caomhnaithe (ar chlé) i dTúr Morton sa phálás, áit ina caomhnaítear seanleabhair. Cuirfidh mé níos mó eolas suas ar ball. Agus sinn ag dul thar Thithe Parlaiminte Westminster i ndiaidh na comhdhála, stop Andrew MacKinlay MP chun labhairt linn. Seo an Teachta a bhí i gceannas ar Choiste de chuid Parlaimint Westminster nuair a croscheistíodh an t-eolaí rialtais David Kelly (nach maireann) faoin gcáipeis aisteach sin ("dodgy dossier") a d'ullmhaigh Rialtas Tony Blair sar a thosaigh an cogadh san Íaráic i 2003. Bhí an Teachta MacKinlay díreach ar a bhealach chun agallamh a dhéanamh le RTÉ!

Déan nua insealbhaithe. Ard-Aifreann in All Saints, Londain

Bhí Ardteampall Chríost lán go doras le haghaidh searmanas insealbhaithe an Déin nua ar an Déardaoin seo chaite. Morán sagart as deoise Bhaile Atha Cliath agus níos faide i gcéin i láthair, mar aon le h-aíonna éacúiméineacha éagsúla. Bhí an tArdeaspag Caitliceach Rómhánach Diarmuid Martin ann- rud a bhí suimiúil go leor nuair a smaoiníonn tú gur iar-shagart Caitliceach a bhí á h-insealbhú! Chuir an tArdeaspag John Neill fáilte ar leith roimhe siúd. Bhí éide shagartúil an Ardeaspaig Neill agus éide an Déin nua an-ardeaglasta go fírinneach!

Go h-ardeaglasta mar a bhí sé, ní raibh searmanas sin na hardeaglaise fós chomh h-ardeaglasta céanna agus a bhí an tArd Aifreann (High Mass) ag a raibh mé inniu in All Saints, Margaret Street anseo i Londain! Túis, coinnle, agus fiú Teachtaireacht an Aingil (an tAngelus) ag deireadh an aifrinn, sa tséipéal Anglacánach seo, é bunaithe le linn ré Gluaiseachta Oxford. Chonaic mé sa bhileog seirbhíse go mbeidh Tráth na gCeist de chuid All Saints ar siúl ar an 26 Meitheamh, i séipéal St Botolph without Bishopsgate. Tá an Dr Urramach Alan McCormack, iar-shéiplíneach Choláiste na Tríonóide, anois ina shagart paróiste ansan.

Binse comórtha do Leaslaoi Ó Briain seolta

Ag ócáid speisialta i leabharlann Choláiste na Tríonóide tráthnóna, seoladh binse comórtha in onóir Leaslaoi Ó Briain nach maireann.

Fuair Leaslaoi bás ar an 18 Nollaig 2007, in aois a 56. Bhí sé mar Leabharlannaí Cúnta i gColáiste na Tríonóide le blianta fada.

Runaí Onórach ar Chumann Gaelach na hEaglaise a bhí ann ó bhí sé ina dhalta ollscoile. Rinne sé sár-obair ag eagrú imeachtaí an Chumainn, go háirithe na seirbhísí rialta Gaeilge. Fear mór iascaireachta a bhí ann fosta.

Tá an bínse nua suite in aice Mhusaem an Choláiste. Bhí slua mór i láthair de chomhoibrithe agus de cháirde Leaslaoi, agus sna hóráidí a tugadh, moladh é as cé chomh cineálta agus a bhí sé, mar chomhoibrí agus mar dhuine.

Ar dheis Dé go raibh a anam uasal.