Dé hAoine, Deireadh Fómhair 17, 2008

Nuachtáin Gaeilge agus Blaganna

Scríobhadh an mhír seo mar thrácht ar phíosa atá scríofa sa bhlag iGaeilge (blag Choncubhair Uí Liatháin). Féach www.igaeilge.wordpress.com


"Tá na smaointí atá nochtaithe agat maidir le seirbhís nuachta nó “portal” ilghnéitheach Gaeilge ar-líne go h-iontach, a iGaeilge. Ach cuimhnigh nach bhfuil sé ro-chompórdach bheith ag léamh míreanna tiubha nuachta ar scáileán ríomhaire.

Tá sé deas suí síos le nuachtán clóbhuailte agus cupán caifé. Ni sháróidh ríomhaire seo go deo. Beidh gá i gcónaí le nuachtán de chineál éigin as Gaeilge- céim mhór siar a bheas ann má thagann deireadh leis an leanúnachas a bhí againn ó Inniu go Anois go Foinse: i. dá dtiocfadh deireadh ar fad le nuachtán seachtainiúil Gaeilge. Is trua chomh maith go mbeidh deireadh le nuachtán laethúil mar Lá Nua, ach ní dócha go bhfuil leigheas air sin.

Bhraith mé féin le blianta fada go mbeadh sé go maith da bhforbófaí nuachtán dátheangach Béarla-Gaeilge don mhór-phobal (mar a bhí sa Chlaidheamh Soluis anallód), i. míreanna nuachta éagsúla sa dá theanga- ní díreach aistriúchan ó theanga amháin go teanga eile a bheadh i gceist. Bheadh inrochtaineacht ansin do phobal an Bhéarla dul i ngleic le scéalta faoi staid na teanga, agus measaim go mbainfeadh daoine le méid áirithe Gaeilge triail as míreanna a léamh sa teanga dá mbeadh míreann Béarla timpeall orthu.

Tá iGaeilge chun tosaigh ar na blaganna eile (mo cheann fein ina measc) mar cuireann tú go rialta leis. Ní thig liom féin cur le mo bhlag go rialta toisc post lánaimseartha a bheith agam agus tograí eile ar bun agam. Ba cheart dom na tuairimí seo ar fad a bheith á nochtadh agam ar mo bhlag féin, is dócha, ach tá nios mó leitheoirí anseo, fair play duit: tá ardán cruthaithe agat le iGaeilge gur léir go bhfuil éileamh air. Comhghairdeas. Ach gach seans nach mbeidh na daoine a bheidh ag déanamh inchur sa tseirbhís nua chomh díograiseach ag deanamh nuashonraithe ar a míreanna, munar fostaithe lánaimseartha nó pairt-aimseartha de chineal éigin a bheas iontu".
(Trácht ó crosbhealaí ar bhlag iGaeilge)

Dé Luain, Deireadh Fómhair 06, 2008

An Ardeaglais agus an Ghaeilge: Seirbhís chanta agus Fáiltiú

Beidh imeacht spéisiúil Gaeilge ag tarlú in Ardteampall Chríost (Christ Church Cathedral) i mBaile Átha Cliath, tráthnóna Dé Sathairn 11 Deireadh Fómhair 2008.
Beidh seirbhís chanta Urnaí na Nóna sa traidisiún ardeaglasta Anglacánach ar siúl ag 5.00in. le Cór na hArdeaglaise. Clár ceoil: Freagraí d'Urnaí na Nóna le Síomóin MacÉil; Cainticí Mhuire agus Shimeoin le MacÉil; aintiún le Ian Sexton 'Bí, a Íosa, im chroíse'.

Ina dhiaidh sin ag 6.00in, beidh Fáiltiú do Phobal na Gaeilge ar siúl i lusca (crypt) na hardeaglaise,. Beidh fíon agus sólaistí ar fáil.
Ceiliúradh a bheas san ócáid seo ar na naisc chultúrtha Ghaeilge atá cothaithe ag an Ardeaglais le roinnt blianta anuas: na seirbhísí rialta a bhíonn ag Cumann Gaelach na hEaglaise ann; na nascanna a cothaíodh anuraidh le Colmcille (Éirinn is Albain) agus an Scoil Shamhraidh ar an Athbheochan Ceilteach a ritheadh i gcomhar le hÁras Éanna, Inis Oírr, i 2006.

Deireann Déan na hardeaglaise, an Ró-Oirmhinneach Dermot Dunne: "Fearaim fíorchaoin fáilte roimh phobal na Gaeilge chuig an ceiliúradh seo ar thraidisiún Gaelach Eaglais na hÉireann agus Ardteampall Chríost araon". Gach eolas ó 087 6232841 agus http://www.cccdub.ie/

Dé Sathairn, Lúnasa 02, 2008

Mugabe agus an t-easpag



Tá cúrsaí ag dul in olcas in aghaidh an lae sa tSiombáib. Tá Rialtas Robert Mugabe ag maíomh le fada gur puipéid ag na Sasanaigh agus na Stáit Aontaithe atá i gcinnirí eaglasta cáinteacha, agus san fhreasúra polaitiúil. Má fhéachann tú ar shuíomh gréasáin ZANU-PF (páirtí an rialtais), caitear anuas ar shraith daoine, ina n-áirítear Pius Ncube (iar-ardeaspag caitliceach ar Bulawayo, stiallaire ag Mugabe, a raibh air eirí as nuair a chuir an rialtas líomhaintí adhaltranais ina leith); Desmond Tutu agus Morgan Tsvangirai, ceannaire an MDC.


Tá scoilt mhór in eaglais anglacánach na Siombáibe. Tá an eaglais sin mar chuid de phroibhinse lár na hAfraice. Ach tá easpag Harare, Nolbert Kunonga, ina thaobhaí le Robert Mugabe le fada an lá. Chuir Kunonga i leith thíortha an iarthair go raibh siad ag baint úsáide as “puipéid ghorma” chun an Afraic a threorú lena spriocanna féin a chur i gcrích. Maítear go raibh póiliní rúnda taobh thiar de cheapachán Kunonga mar easpag Harare sa chéad áit, nuair a bhuail sé ar shagart bán, Tim Neill (biocáire Harare) i 2001.

Thosaigh Kunonga láithreach ag taobhú le polasaithe Mugabe/ZANU-PF. Tá Kunonga i ndiaidh a dheoise a tharraingt amach as Proibhinse Anglacánach Lár na hAfraice, cé nach bhfuil seo déanta ar bhealach reachtmhar. Rinne Kunonga cáineadh géar ar sheasamh “liobrálach” na proibhinse ar an homaighnéasachas, ach aithnítear go forleathan gur cúiseanna polaitiúla a bhí taobh thiar dá chinneadh i ndáiríre. Mar fhreagra, dibríodh Kunonga ó Theach Easpag na proibhinse.


Tá cúirteanna na Siombáibe tar éis diltiú d’easpag dlisteanach Harare, Sebastian Bakare (atá aitheanta ag an bproibhinse) seilbh a ghlacadh ar ardeaglais Mhuire agus na Naomh Uile i Harare, ná ar phalás an easpaig. Tá séipéil anglacánacha dheoise Harare curtha fé ghlas ag póilíní rúnda an Stáit, agus ionsaí déanta ar adhraitheoirí anglacánacha. Tá teifigh chléireacha ó dheoise Harare i ndiaidh dídine a iarraidh ó Canterbury Shasana.

I mbliana, cuireadh alltacht ar an domhan mór nuair a thosaigh an stát ag déanamh géarleanúna ar votóirí an fhreasúra, i ndiaidh dóibh tromlach na vótaí a chaitheamh ar son cheannaire an MDC, Morgan Tsvangirai, in ainneoin neart caimiléireachta i gcomhaireamh na vótaí. Ina dhiaidh sin, mar is eol do chách, fograíodh toghchán dreasa don uachtaránacht, lean géarleanúint ar lucht leanúna an MDC agus bhí ar Tsvangirai dídean a iarraidh in ambasáid na hÍsiltíre. Ar deireadh thiar thall, tharraing ceannaire an MDC as an “togchán seafóideach” agus “bhuaigh” Mugabe, in aghaidh damnaithe idirnaisiúnta.



Ar an 30 Meitheamh 2008, tugadh ról lárnach do Nolbert Kunonga ag searmanas insealbhaithe Mugabe, é ag moladh an “chosaint bhuanseasmhach” a thug Mugabe “d’oidhreacht na tíre”. Bíonn “bagairt chóilíneach an iarthair” de shíor ag dó na geirbe ag Mugabe agus chuir sé i leith na heaglaise anglacánaí gur uirlis ag an domhan iartharach atá inti. Faraor, is cinnte go n-iompaíonn an Chomaoineach Anglacánach cuid d’ualach impireacht na Breataine i morán áiteanna, toisc gur síneadh cóilíneach ar eaglais Shasana a bhi inti ar dtús. Bionn roinnt cinnirí iartharacha idir dhá thine Bealtaine de thoradh na líomhaintí seo. Ach labhrann Ardeaspag Eabhrach Shasana, John Sentamu (a raibh air teitheadh ó fhórsaí Idi Amin i Uganda) go neamhbhalbh, ag rá gur “deachtóir ciníoch” ar Mugabe, agus ag moladh do Gordon Brown neamhaird a dhéanamh dá chuid reitrice ach éisteacht le caoineadh phobal na Siombáibe agus gníomhú dá réir.

Ach ní leor geáitse folamh iartharach ar nós aistharraingt ridireachta- ní mór réiteach Afracach a lorg. Ta ról tábhachtach le n-imirt ag rialtas na hAfraice Theas. Má tá fórsa caomhnaithe siochána le cur isteach ag na Naisiúin Aontaithe, ní mór tromlach na saighdiúirí teacht as tíortha Afracacha. Ní mór do chinniri eaglasta treoir dhúshlánach Sentamu agus Desmond Tutu a leanúint. Ach idir an dá linn, leanann an ghéarleanúint agus an fhulaingt sa tír thruamhéalach úd……..


(Foilsíodh an t-alt seo i Gazette Eaglais na hÉireann ar an 1 Lúnasa 2008)

Dé Máirt, Iúil 29, 2008

Blaganna agus bligeardacht ag Lambeth

Tá Lambeth ag dul ar aghaidh i gcónaí, ar champas ollscoile Kent. Ní mór do Gene Robinson, an "t-aon aerach sa tsráidbhaile anglacánach" (dar le leithéidí Peter Akinola, príomháidh na Nigéire) a bheith ag crocadh timpeall ag an mhargadh ar imeall na comhdhála- áit, dála an scéil, ina ndíoltar éide breá órga agus mítéir álainn leis na heaspaig fhearúla eile!) - mar nach bhfuil cead isteach aige. Tá cur síos ar an mhargadh ar an Mad Priest's Blog anseo (blag an tsagairt chuthaigh?).


Tá roinnt des na heaspaig ag coinneáil blaganna iad féin le linn na comhdhála. Tá ceann maith ag Easpag Chorcaí, Paul Colton, (nó "Purple Spice" mar a tugadh air i ndiaidh dó Posh 'n Becks a phósadh le chéile i 1999). B2daC atá mar theideal air- tá sé le fáil anseo. Tá blag ag Gene Robinson féin "Canterbury Tales from the Fringe".

Tá imní ar Harold Miller, Easpag an Dúin agus na Droime Móire, faoin treo ina bhfuil an Chomaoineach Anglacanach ag dul- is easpag ó "eite shoiscéalach" Eaglais na hÉireann é- agus é glan in aghaidh glacadh le haeraigh mar shagairt ná mar easpaig. Ná bígí ag rá nach dtugann crosbhealaí gach taobh den scéal (nó nasc chuige ar a laghad!)- tá blag coimeádach anglacanach le fáil anseo.


Tá suíomh maith ann- http://www.cartoonchurch.com/, a thugann léargas greannmhar ar imeachtaí eaglasta. Is breá liom an cartún seo thíos.



Ach, dáiríre, an bhfuil cead ag easpaig bheith ag gáire? Seo físeán ó Mhór-Ócáid Ghriangrafadóireachta Lambeth:



Seo tuairisc YouTube ar an Eocairist in Ardeaglais Canterbury a chuir tús oifigiúil leis an chomhdháil.



Dé Máirt, Iúil 15, 2008

Lambeth le tosú- Robinson in aice láimhe


Tá na h-easpaig atá le freastal ar chomdháil domhanda na heaglaise anglacánaí i Lambeth Shasana ar tí Blighty a bhaint amach.Tiocfaidh a bhformhóir amárach. Ach tá an t-easpag dúshlánach Gene Robinson i Sasana cheana féin- agus thárla an léirsiú seo ina choinne i séipéal i Londain (mo bhuíochas don bhlagálaí Paddy Anglican as an eolas seo). Críostaithe in adharca a chéile. Níl cuireadh faighte ag Robinson chuig na comhdhála-ach tá sé ann fós- le cur i gcuimhne dóibh siúd atá i láthair gur féidir na súile a dhalladh ar feadh tamaillín, ach ní féidir na fíricí a cheilt- gur chruthaigh Dia gach chineál duine, le buan-tréithe nádúrtha, go raibh maitheas ina chruthú, agus gur ionann iad go léir ina shúile. Dar le Robinson, sheas Críost i gcónaí leis an lucht a bhí fágtha as (i gcomhthéacs an chultúir ina raibh sé ag gníomhú). Ar a laghad (agus gan a h-iliomad lochtanna a shéanadh), tá an Chomaoineach Anglacánach ag caint faoin nádúr daonna mar atá sé (ní mar ba mhaith leo é a bheith)- aeraigh agus mná a bheith ag dul le sagartacht- rudaí a chaithfidh an Eaglais Chailtliceach Rómhanach dul i ngleic leo, uair éigin...amach anseo...

Dé Sathairn, Iúil 05, 2008

The Cloud of Unknowing

Beidh ceolchoirm speisialta ar siúl ar an Deardaoin seo chugainn (10ú Iúil) in Ardteampall Chríost ( Christ Church Cathedral ), in onóir an Déin Desmond Harman, a fuair bás ar an 18 Nollaig anuraidh. Oratorio nua le Francis Pott, "The Cloud of Unknowing" atá ann, ina tugtar léiriú ar an dúil a chuireann an cine daonna sa chogaíocht, ach íobairt Chríost ar an gcros mar bhuaicphointe ag an bpíosa. Tá oíche den scoth i ndán d'éinne a bheas i láthair.


Le linn dó bheith ina Dhéan, spreag Des forbairtí ar liotúirge Ghaeilge na hardeaglaise, agus bhí seirbhisí canta Gaeilge d’Urnaí na Nóna (Evensong) san ardegalais trí huaire- uair amháin i 2006 agus faoi dhó i 2007.

Anuraidh, choimisiúnaigh Cumann Gaelach na hEaglaise leaganacha nua Gaeilge le Siomón MacÉil ar an Magnificat agus ar Nunc Dimittis , agus canadh iad don chead uair i mí Meán Fomhair 2007 ag an féile Colmcille @ Ardteampall Chríost. Shocraigh Des fosta go ndéanfar an cumadóir cáiliúil Seoirse Bodley a choimisiúnú chun aintiún córúil nua a chumadh, agus nuair a moladh Amra Choluim Chille dó mar bhun-théacs, ghlac Des go fonnmhar leis. Chuir Des bunus úr le seirbhís bhliaintiúil na Saoránachta, agus chinn sé anuraidh ar an tseirbhís chathartha seo a roinnt le leas-Ardeaglais (Chaitliceach Romhánach) Mhuire gach dara bhliain. Bhi an tseirbhís ar ais in Ardteampall Chríost i mí Dheireadh Fómhair anuraidh, agus chuir Des an Ghaeilge go lárnach istigh ann, le léachtaí agus orthaí sa teanga. Bhí suim agus meas aige ar an teanga, agus leirigh sé seo ar bhealaí praicticiúla agus tré thacaíocht a thabhairt d'imeachtaí. Fear lách, cáirdiúil, umhal a bhí ann. Go ndéana Dia grásta air.

(Foilsíodh cuid de seo i Gazette Eaglais na hÉireann i 2007).

Dé Máirt, Iúil 01, 2008

Stáisiún na bPiarsach

Tháinig mearbhall orm ar an Domhnach seo chaite agus mé ag dul thar stáisiún traenach/DART ar Ré Westland i dteannta m'athair. Chonaiceamar fógra lasmuigh den stáisiún- "Stáisiún na bPiarsach". Shíleamar gur botún a bhí ann. Chaithfeadh gur "Stáisiún an Phiarsaigh" an t-ainm ceart, más rud é go raibh sé ainmnithe i ndiaidh Phádraig Mac Piarais? Chuimhigh muid ar ainm na scoile ar a fhreastal mé féin agus mo bheirt dheirfiúr i gCorcaigh- "Coláiste an Phiarsaigh". Agus ar "Áras an Phiarsaigh" i gColáiste na Tríonóide. An raibh an staisiún ainmnithe i ndiaidh iliomad Piarsach? Ar ndóigh, bhí dul amú orainn beirt. Ar an traen abhaile go Corcaigh dó, rith sé le m'athair go gcaithfí go raibh an staisiún ainmnithe i diaidh Phádraig agus Willie beirt- na deartháireacha a cuireadh chun báis i ndiaidh Eirí Amach 1916. Fuaireas féin an freagra céanna nuair a d'ardaigh mé an cheist ag mo rang cruinnis i nGaelchultúr aréir.


Is deas é gur ainmníodh an staisiún i ndiaidh na beirte. Ní chuimhnítear minic go leor ar Willie- ealaíontóir, a rinne staidéar ag an Metropolitan School of Art. Chabhraigh sé lena dheartháir Scoil Éanna a rith.





Chuaigh Willie isteach in Oglaigh na hÉireann lena dhearthair, agus ghlac páirt san Eirí Amach. Ar an 3 Bealtaine 1916, agus é mar phríosúnaí i gCill Mhaighneann, tugadh cead dó ar deireadh cuairt a thabhairt ar a dhearthair Pádraig, ach ar a bhealach thall, cuireadh Pádraig chun báis. Cuireadh Willie féin chun báis an lá dar gcionn.


Níor chreid Pádraig go gcuirfí Willie chun báis.


Ina dhán "To My Brother", scríobh Pádraig:

"Leaving all things for me, spending yourself

In the hard service that I taught to you,

Of all the men that I have known on earth,

You only have been my familiar friend,

Nor needed I another."